Mihail Afansyeviç Bulgakov (Rusça: Михаил Афанасьевич Булгаков; (d. 15 Mayıs 1891, Kiev - ö. 10 Mart 1940, Moskova), Rus roman ve oyun yazarı. Çok iyi bir mizah yazarı olmasına rağmen, Gogol için kullanılan "ciddi olan hiçbir şeyi beceremez" tabiri Bulgakov için de geçerlidir. En kayda değer eseri "Usta ve Margarita" ve "Köpek Kalbi"dir. 1891'de Ukrayna'nın Kiev şehrinde doğdu. İlahiyatçı bir babanın en büyük oğluydu. Tıp okudu, hayata hekim olarak atıldı, ama Çehov gibi sonradan yazarlıkta karar kıldı. Önceleri gazetecilik yaptı, ardından 1925'te ilk önemli yapıtı Beyaz Muhafız'ı tefrika olarak yayımladı. Bulgakov'un bu romandan oyunlaştırdığı Turbin'in Günlükleri, 1926'da sahnelenerek büyük bir başarı kazandı, ama çok geçmeden yasaklandı. Bulgakov, 1925'te yergili fantazilerin yeraldığı Şeytanlıklar'ı yayımladı ve sözdebilim üzerine iğneleyici ve gülünç bir yergi niteliğindeki Köpek Kalbi'ni yazdı. 1930'a doğru yapıtlarının yayınlanması fiilen yasaklandı. Ülkeden göç etme isteği Stalin tarafından geri çevrildi. 1930'larda iki yapıt daha verdi. İlki Stanislavski'yi ve Moskova Sanat Tiyatrosu'nun perde arkasını yeren, yarıda kalmış özyaşamöyküsel bir romandı. İkincisi ise Usta ile Margaritadır. Bulgakov, bir süredir yakalandığı böbrek yetmezliğinin ilerlemesi sonucu 1940'ta Moskova'da öldü.Soğuk savaş döneminde sosyalist bir ülkede olmanın da kimi yazarların hayatını güzelleştirmediğini, bilâkis muhalif yazarların çok zor günler geçirdiğini biliyoruz. Doğu Bloku'ndan birçok yazar ve sanatçı bu dönemde Batı'ya iltica etmek durumunda kalmıştı, aslında onların kimileri için canını zor kurtardı bile denilebilir. Bir tarih olarak 1940, Stalin Sovyetleri’nde birçok yazarın ölüm tarihidir, biraz dikkat edilirse görüleceği üzere... Dahası, birçok yazar sürgüne gönderildi, hapsedildi. Bir kısmı da yurt dışına çıkmasına bile izin verilmeksizin kendi ülkelerinde hatta hapse bile girmeden bir tuhaf dışlanmayla tecrit edildi.

Bunlar içinde tabii ki Mihail Bulgakov'un ayrı bir yeri var. 1926 yılında sahnelenen ilk oyunu Turbin'in Günlükleri hemencecik yasaklandı. Oysa onu 1925'te tefrika olarak yayımlanan Beyaz Muhafız'dan uyarlamıştı. Otoriter iktidarlar altında tehlikeli olan mizah değil asıl hicivdir, çünkü. Daha “ne oluyor,” diyemeden 1930'a doğru yayın yasağı bütün yapıtlarını kapsamına aldı. Sonra hayatı boyunca ne kitap yayımlatabildi, ne de bir oyunu sahnelendi. Yurt dışına gitmek istedi, hatta Stalin'e mektup yazdı bunun için. Ya sanatını icra etmek istiyordu ya da gitmek... İzin verilmedi. Moskova Sanat Tiyatrosu'nda bir sahne arkası işi verildi. Ölmeyecek kadar bir gelir ve yazar olmasına getirilen örtük yasakla yaşadı, fazla da yaşamadı zaten. 1940’ta böbrek yetmezliğinden hayatını kaybetti, henüz 49 yaşındaydı.

 

Usta ve Margarita ölümünden bile yıllarca sonra ancak 1966–67 yıllarında, eşinin gayretleriyle Moskova dergisinde yayınlanabildi, tabii sansürün elverdiği kadarıyla. Kitaplaşması ise 1973'ü buldu. Müfredata ise ancak 1990'larda girebildi. Ortaya çıktığında büyük ses getirmesi de yazarının kaderini uzun süre değiştirmedi. Dünyanın geri kalanı gibi memleketi de yıllarca Mihail Bulgakov diye bir büyük yazarı yokmuş gibi davrandı. Sosyalist ülkelerde yazarlar kıymetlidir, ancak muhalif değillerse, özellikle hem muhalif, hem de sıkı yazar değillerse...

Aslında ömrünü geçirdiği Moskova'da yazar adına bir müze bir de tiyatro hazırda bulunuyor. Bu açıdan, devletin aslında Bulgakov gibi bir yazarları olduğunu kabullenmiş olduğunu söyleyebiliriz. Sonuçta Stalin'in aslında yazarın yapıtlarını çok sevdiği, oyununu birden fazla kere izlediği de söylentiler arasındadır. Ancak yazar adına yapılan anıt bir türlü yerleştirilemiyordu. On yıllık bir geçmişten söz ediyoruz. Gerekçesi inanılır gibi değil ama uğursuzluk kaygısı...  Heccavların hayatları da hicivle besleniyor olsa gerek, ölümlerinden sonra bile...

 

1906-1919 yılları arasında yazar Bulgakov'un yaşadığı Kiev'de bulunan evi. Ev 1888'de mimar N.Gordenin tarafından inşa edilmiştir. Evin temeli ve zemini taş olarak, üst bölümleri ise ağaç olarak oluşturulmuştur.